Będziesz mamą? Twój mózg przejdzie prawdziwą rewolucję!
Młode mamy często słyszą, że ich roztargnienie, gubienie kluczyków do samochodu czy nagłe luki w pamięci to po prostu naturalny skutek niewyspania i zmęczenia po porodzie. Okazuje się jednak, że prawda jest znacznie bardziej fascynująca i kryje się głęboko w naszej neurologii. To nie tylko brak snu, ale przede wszystkim spektakularna, fizyczna przebudowa struktur mózgowych, która zaczyna się już w czasie ciąży. Co więcej, najnowsze analizy dowodzą, że procesy zachodzące w Twojej głowie podczas oczekiwania na pierwsze dziecko wyglądają zupełnie inaczej niż wtedy, gdy nosisz pod sercem drugiego malucha.
Nasz mózg się… kurczy!
Naukowcy badający stan określany na świecie jako „baby brain”, a w Polsce nazywany pregnezją lub amnezją ciążową, odkryli niesamowitą rzecz. W trakcie ciąży mózg kobiety podlega procesowi głębokiej neuroplastyczności, czyli czasowej zmiany swojej struktury. Skany pokazują, że objętość istoty szarej, czyli obszaru odpowiedzialnego za przetwarzanie informacji, funkcje poznawcze oraz percepcję zmysłową, zmniejsza się w tym okresie średnio o prawie 5%. Kora mózgowa staje się cieńsza, co w pierwszej chwili może brzmieć niepokojąco, ale w rzeczywistości jest genialnym mechanizmem natury.
Ta redukcja nie oznacza straty inteligencji, lecz jest celowym działaniem adaptacyjnym. Mózg przyszłej mamy po prostu dynamicznie się wyspecjalizowuje. Odcina zbędne, rozpraszające bodźce, aby maksymalnie wyostrzyć instynkt macierzyński, ułatwić odczytywanie niewerbalnych potrzeb noworodka i przygotować kobietę do nowej, życiowej roli.
Jak wyjaśnia prof. Susana Carmona z Instytutu Badań nad Zdrowiem Gregorio Marañóna w Madrycie, współkierująca przełomowym projektem badawczym BeMother: „Zjawiska zachodzące w mózgu ciężarnej można śmiało porównać do przycinania gałęzi drzewa. Robi się to przecież po to, aby roślina mogła silniej i lepiej rosnąć w wybranym kierunku” (cyt. za Nauka w Polsce).
Wszystko to dzieje się pod wpływem ogromnej burzy hormonalnej. Gigantyczne skoki estrogenu i progesteronu oddziałują na obszary zarządzające emocjami. Z jednej strony skutkuje to huśtawkami nastrojów i wzmożoną wrażliwością, a z drugiej – w połączeniu ze spadkiem objętości niektórych struktur – generuje tak zwaną mgłę mózgową. Przejściowe problemy z pamięcią krótkotrwałą czy trudności z podzielnością uwagi to po prostu cena, jaką płacimy za potężną aktualizację oprogramowania w naszych głowach.
Pierwsza ciąża kontra druga – mózg uczy się zarządzania… stadem
Niezwykle interesujące wnioski przyniosły najnowsze badania przeprowadzone przez Laboratorium Mózgu w Ciąży przy Centrum Medycznym Uniwersytetu Amsterdamskiego. Naukowcy postanowili sprawdzić, czy każda kolejna ciąża wpływa na kobietę w ten sam sposób. Przebadali oni sto dziesięć kobiet, dzieląc je na grupy debiutujących mam, kobiet w drugiej ciąży oraz kobiet bezdzietnych, a następnie szczegółowo porównali skany ich mózgów przed i po porodzie.
Wyniki pokazały, że o ile pierwsza ciąża rewolucjonizuje obszary odpowiedzialne za autorefleksję, empatię i głębokie rozumienie emocji, o tyle druga ciąża aktywuje zupełnie inne, unikalne sieci neuronalne. W mózgach mam oczekujących drugiego dziecka zaobserwowano znacznie więcej zmian w strukturach odpowiedzialnych za kontrolę uwagi oraz precyzyjne reakcje na bodźce zmysłowe.
Natura doskonale wie, co robi. Pierwsze dziecko wymaga od nas przede wszystkim emocjonalnego dostrojenia i nauki bycia mamą. Pojawienie się kolejnego malucha to już wyższa szkoła logistyki i zarządzania. Zmiany przy drugiej ciąży pomagają kobiecie skupić uwagę na konkretnych celach i zadaniach, ułatwiając jednoczesną opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem. Mózg staje się bardziej odporny na chaos i uczy się błyskawicznego priorytetyzowania wyzwań.
Ślady w mózgu a zdrowie psychiczne młodej mamy
Ta głęboka neurobiologiczna restrukturyzacja ma jednak swoją ciemniejszą stronę, o której na Mamkowo.pl musimy mówić głośno i bez tabu. Badacze z Amsterdamu zauważyli wyraźny związek pomiędzy opisanymi zmianami w zewnętrznej warstwie kresomózgowia a ryzykiem rozwoju zaburzeń psychicznych, w tym depresji okołoporodowej. Według oficjalnych danych Światowej Organizacji Zdrowia problem ten dotyka około dziesięciu procent kobiet w ciąży i trzynastu procent mam tuż po porodzie (choć istnieją badania, które mówią, że depresja poporodowa dotyka nawet do 22% kobiet po porodzie, a łagodniejszego stanu przygnębienia – tzw. baby blues – doświadcza nawet 50% do 80%).
Co ciekawe, moment podatności na te zaburzenia również różni się w zależności od tego, które dziecko rodzimy. U kobiet w pierwszej ciąży strukturalne zmiany w mózgu miały o wiele silniejszy związek z ich stanem psychicznym już po narodzinach dziecka, objawiając się głównie jako depresja poporodowa. W przypadku mam spodziewających się drugiego potomka, silniejszy wpływ na samopoczucie psychiczne odnotowano w trakcie trwania samej ciąży.
Wszystko to dowodzi, że każda ciąża zostawia w kobiecym ciele i umyśle całkowicie niepowtarzalny, unikalny ślad. Droga Mamo, jeśli czujesz się czasem zagubiona, rozkojarzona lub przytłoczona emocjami, pamiętaj, że nie jest to Twoja wina ani słabość. W Twojej głowie trwa właśnie wielka, inżynieryjna budowa, która ma uczynić Cię najlepszą możliwą opiekunką dla Twoich dzieci. Daj sobie czas, przestrzeń i ogrom wyrozumiałości.
Karolina Osińska-Marcińczyk
